Narzędzia samooceny kompetencji

AUTOANALIZA ZDOLNOŚCI TWÓRCZYCH

Wśród kompetencji wymaganych przez pracodawców od absolwentów uczelni wyższych ważne miejsce zajmują zdolności twórcze. Od kandydata do pracy oczekuje się, aby był gotów angażować się w zadania zawodowe w sposób otwarty i pozbawiony schematyzmu. Ważne jest, aby stosunek do codziennej pracy charakteryzował się gotowością do podejmowania nowych wyzwań, przy jednoczesnej zdolności do czerpania satysfakcji z zawodowej aktywności.

Diagnoza zdolności twórczych kandydatów do pracy odgrywa szczególnie dużą rolę przy rekrutacji na stanowiska menedżerskie, wymagające przedstawienia przez kandydata własnej wizji danego miejsca pracy. Jednak również praca na stanowiskach niezwiązanych z funkcjami kierowniczymi, za to wymagającymi profesjonalnych kompetencji, jest najbardziej efektywna i satysfakcjonująca pracownika wtedy, gdy potrafi on wychodzić poza rutynę i sztywne dotychczasowe rozwiązania.

Dwa najważniejsze obszary zdolności twórczych można ująć następująco:

  • postawa twórcza – związana z naszą osobowością i pozytywnym, otwartym stosunkiem do otaczającego świata (w tym także pracy),
  • myślenie twórcze – związane ze sferą poznawczą i umiejętnością tworzenia nowych i wartościowych rozwiązań codziennych problemów.

„Kwestionariusz autoanalizy kreatywności” jest narzędziem ćwiczeniowym, przeznaczonym do indywidualnego wykonania. Pozwala on uzyskać wgląd w obszar swoich zdolności twórczych i skłonić do autorefleksji na ten temat. Zapraszamy do ustosunkowania się do 15 twierdzeń i zaznaczenie odpowiedzi charakteryzujących własną osobę: KWESTIONARIUSZ AUTOANALIZY KREATYWNOŚCI

Po udzieleniu odpowiedzi i naszkicowaniu wykresu, spróbuj przeanalizować i szacunkowo ocenić poziom Twoich zdolności do bycia twórczym. W tym celu zwróć uwagę na następujące kwestie:

  • Które odpowiedzi są zlokalizowane najbliżej prawej strony tabeli? (oznaczają one mocne strony Twoich zdolności twórczych).
  • Które z powyższych mocnych stron możesz wykorzystać w autoprezentacji przed pracodawcą, a które na co dzień w wykonywaniu codziennych zawodowych obowiązków? które pomogą w kontakcie z zespołem? Na ile poszczególne cechy mogą być dla Ciebie pomocne w karierze?
  • Które odpowiedzi znajdują się bliżej lewej strony? Dlaczego tak się dzieje? (prawdopodobnie są to obszary, nad którymi powinieneś popracować).
  • Które deficyty w zdolnościach do zachowań twórczych mogą być dla Ciebie kłopotliwe i oddziaływać hamująco na Twój rozwój zawodowy?

Jak doskonalić twórcze zdolności?
Swoje twórcze zdolności każdy człowiek może doskonalić przez całe życie, a nauka dowodzi, że można to robić bardzo efektywnie. Sposobów wsparcia jest tu wiele, warto na przykład:

  • wziąć udział w zorganizowanym  treningu twórczości,
  • spotykać się z ciekawymi ludźmi, poszerzać zainteresowania,
  • starać się przełamywać codzienną nudę i rutynę,
  • poszukać inspiracji w poradnikach dotyczących kreatywności (jak książki klasyka Edwarda de Bono, np. Naucz się myśleć kreatywnie, Umysł kreatywny, czy twórcze rozważania Krzysztofa Szmidta w ABC kreatywności),
  • pobudzić własną refleksję na temat wartości twórczego życia (tu również pomocne mogą okazać się lektury, jak na przykład: Odwaga tworzenia Rollo Maya, Sposób bycia lub O stawaniu się osobą Carla Rogersa czy też filozoficzne rozważania w Twórczym i harmonijnym rozwoju człowieka Makarego K. Stasiaka),
  • po prostu zacząć zmieniać swoje spojrzenie na otaczającą rzeczywistość – tak aby dostrzegać to, co nowe, wartościowe, zaskakujące, a czasem zadziwiające – i uczyć się czerpać z takiego podejścia jak najwięcej satysfakcji,
  • zastanowić się, co by było, gdybyś był choć trochę bardziej twórczy niż jesteś…

AUTOANALIZA OPTYMIZMU

Dobry start w karierę, sukcesy zawodowe, a także dobra energia do działania i wysoka satysfakcja z codziennego życia są w znacznej mierze warunkowane optymistyczną postawą wobec rzeczywistości. Pozwala ona dobrze prezentować się przed pracodawcą w czasie rozmów kwalifikacyjnych, a przede wszystkim wzmaga wiarę we własne możliwości i ułatwia programowanie własnych zachowań na osiągnięcie sukcesu.
Osoby długotrwale bezrobotne, doświadczające pesymizmu czy wręcz fatalizmu w podejściu do własnych perspektyw zawodowych, często programują się na porażkę i nawet w czasie rozmów kwalifikacyjnych potrafią zaprezentować się znacznie poniżej swoich możliwości.
Badania naukowe przeprowadzone wśród studentów pokazują, że pesymizm jest szczególnie niekorzystny w sytuacjach niepowodzeń, predysponując osoby do długotrwałego obniżenia nastroju, utraty wiary w siebie i zaburzeń o charakterze depresyjnym:

Ponadto pesymiści łatwiej wykształcają w sobie poczucie wyuczonej bezradności, które pojawia się w sytuacjach serii niepowodzeń, działa niszcząco na inicjatywę i programuje człowieka na doświadczanie kolejnych porażek.
W sytuacjach trudnych pesymiści są szczególnie mocno narażeni na tzw. ruminacje – zjawisko polegające na uporczywym rozpamiętywaniu przykrego zdarzenia, czemu towarzyszą trudności w uwolnieniu się od nieprzyjemnych myśli  (np.: „Ale jak on mógł mi tak powiedzieć?”, „Co ze mną będzie?”, „Jaka ona bezczelna!”, „Nie dam sobie rady…”, „To wszystko bez sensu…”, „Że też mnie się musiało to przytrafić!” itd.). W konsekwencji świat jawi się jako coraz większe zagrożenie.
Powyższe dane wskazują, że warto przyjrzeć się samemu sobie i spróbować określić, na ile jesteśmy optymistami, a na ile pesymistami. „Kwestionariusz autoanalizy optymizmu” jest narzędziem ćwiczeniowym, służącym do wzbudzenia autorefleksji na temat zasobów własnego optymizmu. Składa się on z 14 twierdzeń odnoszących się do zachowań pesymistycznych vs optymistycznych. Zapraszamy do wypełnienia kwestionariusza: KWESTIONARIUSZ AUTOANALIZY OPTYMIZMU.
Po udzieleniu odpowiedzi i naszkicowaniu dwóch wykresów (dla pierwszej i drugiej części kwestionariusza), spróbuj przeanalizować i szacunkowo ocenić poziom Twoich skłonności do bycia optymistą. W tym celu zwróć uwagę na następujące kwestie:

  • Które odpowiedzi są zlokalizowane najbliżej lewej strony tabeli (część pierwsza kwestionariusza) oraz strony prawej (w części drugiej)? (oznaczają one zachowania typowe dla optymistów).
  • Które z zaznaczonych odpowiedzi wskazują na pewne braki w postawie optymistycznej?.
  • Czy byłeś/aś świadomy/a swoich mocnych stron w zakresie postawy optymistycznej? Jak możesz wykorzystać swoje zasoby?
  • Czy zaskoczyły Cię Twoje tendencje do pesymizmu? W czym mogą Ci one przeszkadzać? Jak możesz je zmienić?

Jak budować zasoby własnego optymizmu?

  • Przede wszystkim odrzucić przekonanie, że z pesymisty (nawet okazjonalnego) nie da się zrobić optymisty. Badania naukowe pokazują jednoznacznie, że optymizmy można się nauczyć.
  • Ucz się kwestionować natrętne, negatywne myśli.
  • Gdy przychodzą Ci negatywne myśli do głowy, próbuj spierać się z samym sobą (a właściwie to skąd o tym wiem? dowody? inne przyczyny zdarzenia?).
  • Dystansuj się do porażek (na przykład uruchamiając efekt kontrastu – przywołując znacznie poważniejsze trudności doświadczane przez innych ludzi, wobec czego Twoja porażka może okazać się znacznie mniej znacząca niż myślałeś wcześniej).
  • Rozprawiaj się z natrętnymi myślami (ruminacjami), od razu gdy się zaczynają pojawiać. Polecane sposoby:
  1. Uderz pięścią w stół i powiedz: „Dość tego!” (Wyjmij z notesu kartkę z napisem: STOP!).
  2. Skoncentruj się na kilka minut na małym przedmiocie.
  3. Odłóż przemyślenie sprawy na później.
  4. Zapisz myśli.
  • Porozmawiaj o swojej zbyt mało optymistycznej (pesymistycznej?) postawie wobec rzeczywistości z przyjacielem/przyjaciółką, a może również z doradcą zawodowym, psychologiem, coachem…
  • Sięgnij po poradniki dotyczące optymizmu; pozycją szczególnie godna polecenia jest książka pt. Optymizmu można się nauczyć, autorstwa Martina Seligmana – światowej sławy psychologa motywacji i badacza zjawiska optymizmu.

AUTOANALIZA POCZUCIA WŁASNEJ WARTOŚCI

Poczucie własnej wartości jest jednym z najważniejszych konstruktów psychologicznych warunkujących udany start w karierę i rozwój zawodowy. Wokół niego narosło jednak sporo nieporozumień, dlatego też warto odnieść się do kilku obiegowych przekonań na jego temat.

Przekonanie 1.
Poczucie własnej wartości to kluczowy mechanizm odpowiadający za psychiczny dobrostan człowieka.
Komentarz:
Prawda. Dojrzałe poczucie własnej wartości warunkuje dobre przystosowanie, wiąże się z poczuciem szczęścia, skutecznością działania, wewnętrznym umiejscowieniem poczucia kontroli, asertywnością i wieloma innymi pożytecznymi właściwościami.

Przekonanie 2.
Dojrzałe poczucie własnej wartości mają te osoby, które dobrze znają siebie.
Komentarz:
Prawda. Samoświadomość wiąże się ze znajomością siebie samego, a zatem również swoich mocnych stron – a to z kolei jest podstawą budowania pozytywnego wizerunku samego siebie. Również świadomość swoich niedoskonałości jest bardzo ważna, gdyż znając je, możemy podejmować decyzje dla nas korzystne, unikać niepowodzeń i wytyczać cele samodoskonalenia.

Przekonanie 3.
Im bardziej pozytywne przekonania mamy na swój temat, tym lepiej.
Komentarz:
Półprawda. Należy pamiętać, że nasze własne osądy na nasz temat powinny być adekwatne. Zbyt wysokie mniemanie o sobie może powodować, iż będziemy podejmować się realizacji celów zbyt trudnych, niezgodnych z naszymi możliwościami, a to narazi nas na niepowodzenia i rozczarowania. Przecenianie własnych możliwości i postrzeganie siebie samego w bardziej pozytywnym świetle niż w rzeczywistości, bywa też zauważane przez otoczenie społeczne: osoby takie mogą być uważane za „zadzierające nosa” i może im być trudniej zdobyć sympatię innych. Oczywiście, niedowartościowanie siebie samego również jest szkodliwe: powoduje, że nie wierzymy w siebie i nie rozwijamy własnych zdolności, nie podejmujemy życiowych wyzwań i sami rezygnujemy z realizacji wielu naszych marzeń.

Przekonanie 4.
Poczucia własnej wartości zmienić się nie da. Trzeba się pogodzić z tym, jak siebie samych spostrzegamy.
Komentarz:
Mit. Na poczucie własnej wartości możemy celowo wpływać. Warto popracować nad zmianą myślenia o sobie samym, szukać swoich mocnych stron, świadomie budować wiarę w siebie. Badania naukowe pokazują również, że znakomicie dowartościowuje oddawanie się satysfakcjonującej, twórczej aktywności (np. rozwijanie swojego hobby), która potrafi sprawić, że bardziej lubimy siebie.

Zapraszamy do refleksji nad poczuciem własnej wartości i do wypełnienia kwestionariusza: KWESTIONARIUSZ AUTOANALIZY POCZUCIA WŁASNEJ WARTOŚCI.
Po udzieleniu odpowiedzi i naszkicowaniu dwóch wykresów (dla pierwszej i drugiej części kwestionariusza), spróbuj przeanalizować i szacunkowo ocenić poziom Twoich skłonności do bycia optymistą. W tym celu zwróć uwagę na następujące kwestie:

  • Czy pierwszy wykres mieści się raczej w lewej stronie tabeli, a drugi wykres po stronie prawej? Oznaczałoby to, że pozytywnie postrzegasz samego siebie i prawdopodobnie lubisz siebie, co pozytywnie wpływa na Twoje poczucie własnej wartości.
  • Czy Twoje odpowiedzi są skoncentrowane na pozycjach skrajnie pozytywnych (tzn. skrajnie po lewej stronie pierwszej tabeli oraz po prawej w tabeli drugiej)? Warto wówczas zastanowić się, czy adekwatnie spostrzegasz samego siebie i czy na pewno nie zawyżasz swojej samooceny... Czy oby na pewno jesteś takim ideałem?
  • Czy Twoje odpowiedzi są na ogół skoncentrowane pośrodku pierwszej tabeli oraz w trzeciej kolumnie tabeli drugiej? Oznaczałoby to, że generalnie lubisz siebie i nie różnisz się pod tym względem od większości ludzi. Nie uważasz jednak siebie za chodzący ideał, dzięki czemu możesz motywować się do rozwoju i doskonalenia samego siebie.
  • Czy Twoje odpowiedzi mieszczą się głównie na skrajnych pozycjach: z prawej strony pierwszej tabeli i z lewej strony tabeli drugiej? Jeśli tak jest, warto zastanowić się, czy takie postrzeganie samego siebie nie blokuje Twoich możliwości rozwoju, osiągania sukcesów i skutecznego budowania ścieżki kariery. Warto porozmawiać o tym z doradcą zawodowym lub psychologiem.

Jak można wzmacniać poczucie własnej wartości?

  • Rozwijaj swoje pasje i zainteresowania, pochwal się innym swoim hobby.
  • Pomyśl, czy nie jesteś dla siebie zbyt surowym sędzią w wielu codziennych sprawach. Czy dajesz sobie na przykład prawo do błędów? Lub prawo do tego, aby nie zawsze być najlepszym?
  • Zadawaj sobie pytania, co dobrego udało Ci się zrobić (dziś, w ostatnim tygodniu, miesiącu, roku). Pamiętaj, że lubimy siebie również za codzienne, bardzo drobne sukcesy (nie tylko te na miarę Nagrody Nobla).
  • Dbaj o przyjaźnie – rola przyjaciół jest nie do przecenienia – zarówno w dobrych, jak i złych chwilach.  
  • Sięgnij po poradniki wspierającej poczucie własnej wartości (na przykład światowy bestseller Nathaniela Brandena Sześć filarów poczucia własnej wartości).
  • Pamiętaj, że fachowcy – psycholog, doradca zawodowy czy coach – są również po to, aby pomagać ludziom, którzy trochę mniej wierzą w siebie. Nie bój się skorzystać z konsultacji.

AUTOANALIZA SWOT

SWOT jest narzędziem, które pomaga dokonać samooceny m.in. pod kątem przydatności zawodowej. Technika analityczna SWOT polega na posegregowaniu posiadanych informacji o danej sprawie na cztery grupy (cztery kategorie czynników strategicznych):

  • S (Strengths) – mocne strony: cechy, umiejętności i kompetencje które stanowią przewagę, zaletę analizowanej osoby czy organizacji,
  • W (Weaknesses) – słabe strony: wszystko to, co stanowi słabość, barierę, wadę, braki analizowanego obiektu,
  • O (Opportunities) – szanse: warunki stwarzające dla analizowanej osoby możliwość korzystnej zmiany,
  • T (Threats) – zagrożenia: wszystko to, co stwarza dla analizowanego obiektu niebezpieczeństwo zmiany niekorzystnej.

Mocne strony to nasze zasoby. Dzięki nim możemy osiągnąć zamierzony cel. Stanowią one motywacje do działania i rozwijania posiadanego potencjału.

Słabe strony to przeszkody, które powinniśmy starać się wyeliminować.

Szanse to możliwości, które powinniśmy postarać się uzyskać, a następnie wykorzystać.

Zagrożenia to obawy, którym powinniśmy zapobiegać lub czynniki i zmiany zewnętrzne, które mogą spowodować, że znajdziemy się w niekorzystnej zawodowo sytuacji, np. kryzys gospodarczy.

Analiza SWOT służy do samooceny jednostki oraz identyfikacji otoczenia, warunków, w jakich się znajduje. Metoda ta w zależności od potrzeb może być stosowana przez każdego, w różnych momentach życia, gdy konieczne jest podejmowanie decyzji edukacyjno-zawodowych. Może być instrumentem stosowanym w planowania rozwoju i doskonalenia zawodowego czy przygotowania do zmiany kwalifikacji zawodowych lub ich podwyższenia.

Dokonana analiza mocnych i słabych stron swojego potencjału zawodowego może pomóc w tworzeniu Indywidualnego Planu Działania zarówno w zakresie poszukiwania odpowiedniej pracy, jak i podjęcia dalszej edukacji w formie studiów podyplomowych, kursów doskonalących czy samokształcenia zwiększającego możliwości na rynku pracy. Samooceny metodą SWOT dokonujemy dla własnych potrzeb, ale może ja wykorzystać również pracodawca dokonujący oceny pracownika czy swojej firmy.

Przykładowe pytania do samooceny swojego potencjału:

Silne strony (Strengths) Słabe strony (Weakness)
  • „Co możesz powiedzieć potencjalnemu pracodawcy na temat swoich umiejętności, otrzymanych dyplomów, wykształcenia, znajomości branży?”
  • „Wymień rzeczy/zadania, których wolisz unikać, ponieważ nie jesteś pewien, że umiałbyś je wykonać dobrze.”
  • „Co Cię wyróżnia? W czym jesteś lepszy od rówieśników?”
  • „Co Twoi koledzy   uważają za Twoją największą słabość?”
  • „Jak postrzega Cię otoczenie zawodowe?”
  • „Czy Twoje wykształcenie i kompetencje są odpowiednie, by wykonywać pracę, o którą się ubiegasz?”
  • „Jakie posiadasz cechy osobowości? Jesteś typem lidera? Umiesz pracować w zespole?”
  • „Wymień swoje wady. Czy jesteś punktualny? Czy umiesz pracować pod presją czasu?”
  • „Jakie posiadasz silne strony, a jak je widzą w Tobie inni?”
  • „Czy w Twoim otoczeniu są inni, którzy posiadają lepsze predyspozycje by odnieść sukces w wybranym przez Ciebie zawodzie?”
  • „Z których osobistych osiągnięć zawodowych i prywatnych jesteś najbardziej dumny?”
  • „Które z Twoich słabych stron ograniczają Twój sukces?”
Szanse (Opportunities) Zagrożenia (Threats)
  • „Poszukujesz pracy w perspektywicznej, rozwijającej się branży? W jaki sposób można wykorzystać aktualny boom na rynku?”
  • „Czy któreś z Twoich słabości mogą przekształcić się w realne zagrożenia?”
  • „Czy masz  kontakt z osobami znającymi branżę i rozmawiacie o potencjalnych dla niej szansach?”
  • „Jakie przeszkody napotykasz w aktualnej pracy lub w poszukiwaniach pracy?”
  • „Jakie trendy rynkowe obserwujesz w swoim regionie? Czy na rynek wchodzą nowe przedsiębiorstwa, produkty, technologie? Czy firmy działające w Twojej okolicy planują zwiększenie zatrudnienia?”
  • „Czy zapotrzebowanie na pracowników z Twoim wykształceniem się zmienia?”
  • „Czy w Twojej branży istnieją nisze rynkowe, których nikt nie wypełnia?”
  • „Czy postępująca technologia zagraża Twojej decyzji zawodowej.”

Źródło: opracowanie na podstawie: http://www.workservice.pl/index.php/dla_pracownikow/warto_wiedziec/okresl_swoje_mocne_strony

 
Platforma OLZA współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.